Atlas stond altijd op het Paleis op de Dam, maar staat nu bij een Antwerpse restaurateur

Misschien is het wel een van de bekendste beelden van Amsterdam: Atlas die met grote inspanning een wereldbol op zijn schouders draagt. Sinds anderhalf jaar verblijft het bronzen beeld niet meer op het dak van het Paleis op de Dam, maar in de achtertuin van een restaurateur in Antwerpen. Volgende maand keert Atlas, met een nieuw kleurtje, terug op zijn vertrouwde plek. Het bovenste deel van Atlas is op dit moment nog geketend aan een steiger op wielen. Zijn benen staan er een paar meter naast. De wereldbol, die hij normaal gesproken draagt, ligt even verderop in de tuin van restaurateur Derk Biront uit Antwerpen. Een uitgelezen kans om het beeld nu eens van dichtbij te bekijken, want normaal gesproken staat de Atlas op zo'n 40 meter hoogte. Wat opvalt is het oog voor detail dat de makers van het beeld destijds hadden. Hoewel ze wisten dat niemand het beeld van dichtbij zou zien, is er aan elk klein teken van krachtsinspanning, van aangespannen spieren, opgezwollen aderen, tot gekromde tenen, gedacht. Tekst gaat verder onder de foto. "Je zou denken dat dat niet nodig is op deze schaal", zegt Biront. "Maar als dat er allemaal niet zou zijn, dan zou je dat ook wel zien. Zelfs van grote afstand." Last op de schouders Het beeld van Atlas - een van de eerste goden uit de Griekse mythologie - is inmiddels iets meer dan 360 jaar oud. Volgens de legende probeert hij een nieuwe generatie goden van de troon te stoten. Wanneer dat mislukt, moet hij voor straf de wereld op zijn schouders dragen. Iets wat vergelijkbaar was met de last die je als stadsbestuurder in de 17e eeuw had, vonden de burgemeesters die het in de 17e eeuw voor het zeggen hadden. Daarom wilden zij graag dat er een beeld van Atlas op het dak van het toenmalige stadhuis werd geplaatst. Het kwam in die tijd vaker voor dat westerse machthebbers kunst wilden hebben die naar de Griekse mythologie verwees, al kwam het niet vaak voor dat er voor een beeld van Atlas gekozen werd. Tekst gaat verder onder de foto. In de loop der jaren werd Atlas een herkenbaar beeld in Amsterdam. "Er zijn überhaupt niet zo veel bekende beelden in Nederland", zegt conservator Alice Taagten. "We zijn niet een land dat heel veel standbeelden maakt, maar deze hebben we dus wel. Over Atlas bestaan veel legendes, zoals dat de wereld vergaat als hij die bol van het dak laat vallen. Dat is gelukkig nog nooit gebeurd." Onderhoud Wel was het beeld op een gegeven moment dringend aan een onderhoudsbeurt toe. Daarom wordt het in 1916 voor het eerst gerestaureerd. Niet op het dak, maar in de buurt van Antwerpen. Uitgerekend de stad waar de ontwerper van het beeld, Quellinus, zijn hele leven woonde. Kon het beeld niet dichter bij huis gemaakt worden? Nee, zegt Rijksbouwmeester Francesco Veenstra. Volgens hem zijn er in Noord-Europa bijna geen restaurateurs te vinden die zoiets kunnen. "Voor een restauratie van deze omvang moet je wel op zoek gaan naar mensen die weten hoe je met dit soort beelden om moet gaan", zegt hij. En daarom kwam het Rijksvastgoedbedrijf, bij wie het paleis in eigendom is, bij Derek Bimont uit. Hij studeerde geschiedenis, maar deed ook veel ervaring op met het herstellen van oud brons. "Je moet snappen met wat voor beelden je werkt. Weten hoe ze ooit gemaakt zijn en hoe de constructie werkt. Maar je moet ook weten hoe ze in loop der jaren zijn aangetast." Tekst gaat verder onder de foto.  En dat was zeker bij dit beeld nodig, want Atlas had door zware luchtvervuiling door de eeuwen heen een lichtgroene kleur gekregen. Na de restauratie heeft het beeld een donkergroene kleur en lijkt hij weer meer op de oorspronkelijke versie uit 1665. Daarnaast werd het beeld tijdens de restauratie volledig uitgehold. De mix van baksteen en mortel die in het beeld zat, is eruit gehaald omdat er vocht in bleef zitten. Om ervoor te zorgen dat het beeld wel gewoon overeind blijft staan, heeft Biront nu een nieuwe constructie van roestvrijstalen buizen er ingezet. Terugkeer van Atlas "We missen hem natuurlijk wel", zegt conservator Alice Taagten van het Paleis op de Dam. "Ik fiets elke dag via de Raadhuisstraat naar mijn werk. En dan hoort hij daar echt te staan." Taatgen kan niet wachten tot het beeld, met deze donkerdere kleur, weer op zijn vertrouwde plekje staat. "Bij de beelden die al gerestaureerd zijn, zien we dat je ze van beneden echt veel beter kan zien. Dus ik denk dat dit echt een hele grote verbetering gaat zijn." Volgens de conservator kreeg het Koninklijk Paleis de afgelopen maanden al veel vragen van inwoners die zich afvroegen waar hij bleef. "Het is niet alleen ons icoon, maar ook die van Amsterdam."