Freelancers verliezen werk door nieuwe regels: "Niemand durft ons meer in te huren"

Misschien merk je het zelf als freelancer, of zie je het op de werkvloer: steeds minder werkgevers werken nog met freelancers, oftewel zzp'ers. Sinds 1 januari controleert de belastingdienst namelijk actief op schijnzelfstandigheid. Vanwege de nieuwe regels zijn er zzp'ers die nu bij een van hun opdrachtgevers een dienstverband hebben gekregen. Hartstikke mooi natuurlijk, maar dat gebeurt lang niet altijd en bovendien wil of kan niet elke zzp'er dat. AT5 spreekt met verschillende freelancers over hun ervaringen.  Jarenlang werk je met plezier bij verschillende bedrijven, je wordt gewaardeerd om je kennis en hoort er helemaal bij. En dan ineens stopt de samenwerking vanwege de Wet Schijnzelfstandigheid, officieel de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties). Exacte cijfers zijn er niet, maar sinds we met dit onderwerp bezig zijn, was al snel duidelijk dat in Amsterdam honderden freelancers in verschillende sectoren minder werk hebben door de gevolgen van de nieuwe regels. In een appgroep met honderden mensen die werkzaam zijn in de media raakten de deelnemers niet uitgepraat over de vervelende gevolgen van de nieuwe wet. Geen werk meer Vooral het verschil met hoe het was en nu is, zorgt voor ingewikkelde situaties. "Ik heb altijd als vliegende keep gewerkt in de media op veel verschillende plekken, nu is dat eigenlijk onmogelijk, het is echt heel onduidelijk, heb het idee dat opdrachtgevers het vaak zelf niet weten en daarom niet ons inroosteren." En dat freelancers het liefst door willen gaan als zelfstandige, maar omdat er veel minder werk is, toch aan een contract denken. "Ik merk dat opdrachten vaak vrij laat ‘vallen’, vroeger was er veel meer duidelijkheid. Ik houd er rekening mee dat het eventueel stil kan vallen straks, dan moet ik wel naar dienstverband. En ik denk dat ik niet de enige ben." Iemand die al jaren als freelancer in de media werkt, vertelt dat zijn werkgever had toegezegd hem bij ziekte of vakantie in te zetten. Toch is dat dit jaar nog niet gebeurd. Een andere freelancer vult aan: "Ik ben uit de organisatie gezet toen ik het gesprek wilde aangaan over nieuwe werkbare constructies. Mijn ervaring is dat je als freelancer vaak bijzondere afspraken accepteert zonder precies te weten wat die betekenen. Als je er iets van zegt, loop je het risico dat je niet meer wordt ingehuurd." Onervaren vaste krachten Ook een freelance verpleegkundige herkent dit probleem. "Vroeger was mijn rooster snel gevuld, met werk dichter bij huis. Nu is dat anders: soms weet ik pas twee weken van tevoren of ik werk heb. Dat maakt het veel onzekerder." Amsterdamse schoolbesturen hebben vanwege de nieuwe regels besloten om geen zzp'ers meer in te huren, en dat is zorgwekkend vertelt een docent. Volgens hem werkt het beleid averechts. "In de praktijk kunnen scholen niet zonder flexibele krachten. Daarom huren ze alsnog leerkrachten in via bureaus. Daardoor worden soms onervaren vaste krachten ingezet, wat ten koste gaat van de kwaliteit." Deze verhalen staan niet op zichzelf. Ook pedagoog Wail el Massoudi uit Nieuw-West en omgevingsjurist Brigit de Jonge, die al meer dan vijftien jaar voor verschillende Amsterdamse stadsdelen werkte, hebben dezelfde ervaringen. De 31-jarige El Massoudi is HBO-afgestudeerd pedagoog en werkte al jaren bij verschillende vaste opdrachtgevers als zzp'er waarbij hij één gezin of één kind langdurig begeleidt. Vaak in samenwerking met de gemeente of de GGD. "Dat gaf rust en vertrouwen, zowel voor de kinderen als voor mij." Maar sinds dit jaar is er veel veranderd voor hem. "Waar je vroeger een periode van paar dagen per week met één cliënt werkte, krijg je nu maar een paar uur per week, omdat de opdrachtgevers maar een aantal zzp-diensten mogen verdelen." De pedagoog werkt met getraumatiseerde kinderen of jongeren met een verstandelijke beperking. "Het probleem is dat er geen vertrouwensband meer kan ontstaan. Dat komt het werk niet ten goede. Er wordt niet meer gekeken naar de ontwikkeling van het kind, alleen naar de uren, de planning en de regels van de belastingdienst. Dat vind ik echt verdrietig." El Massoudi begeleidt jongeren met ernstig emotionele problemen. "Dat is een groep die juist aandacht verdient, ik heb daar jarenlang ervaring mee, maar daar wordt nu niet meer naar gekeken. En ondertussen zie je - omdat opdrachtgevers niet meer met zzp'ers willen werken - dat ongediplomeerden worden ingezet of dat ervaringsdeskundigen hetzelfde loon krijgen als een pedagoog. Dat voelt wrang." Raar vacuüm Dat wrange gevoel deelt ook de 52-jarige Brigit de Jonge. Ze werkt 15 jaar als freelance omgevingsjurist op het gebied van ruimtelijke ordening bij verschillende gemeenten, waaronder Amsterdam. Zo heeft ze bijvoorbeeld veel gedaan voor de ontwikkeling van de Sluisbuurt op Zeeburgereiland en werkte ze mee aan de herindeling van sportpark De Toekomst, het trainingscomplex van Ajax. "Voorheen had ik goed contact met opdrachtgevers, maar sinds dit jaar is dat veranderd. Eerst volgde een onzekere periode. Ze zeiden niet duidelijk dat het niet kon, integendeel: steeds werd een zzp-contract beloofd. Omdat ze de regels zelf niet goed kennen, heb ik zelfs meegedacht en handreikingen gedaan: als je het zo en zo formuleert, dan is het volgens de wet gewoon mogelijk. Maar uit angst voor een verkapt dienstverband hebben ze uiteindelijk niets meer laten horen en durft niemand de samenwerking aan." Het maakt De Jonge verdrietig dat dit voortkomt uit wetgeving die is bedoeld om kwetsbare zzp'ers juist te beschermen. "In de praktijk ontstaat er nu een raar vacuüm: er is vraag én aanbod, maar er is geen match. Dat heeft uiteindelijk een negatief effect op de economie." In dienst gaan doet De Jonge bewust niet. Ze is gespecialiseerd in haar vakgebied, waardoor veel opdrachtgevers haar geen passend contract kunnen aanbieden. "Ik wil gewoon projectmatig werken", zegt ze. "Ik wil niet vastzitten aan één werkgever, juist daarom ben ik ooit gaan freelancen". Meerdere freelancers die we gesproken hebben laten weten dat ze de overstap naar een dienstverband hebben gemaakt, maar dat ze niet echt achter deze stap staan. Ze waren veel liever zelfstandig gebleven. "Maar er moet brood op de plank." Tussenbureaus Soms worden er zelfs schijnconstructies bedacht, merken zowel De Jonge en El Massoudi als de anonieme freelancers die we spraken."Ik kreeg ooit een aanbod via een detacheringsbureau, maar ik mocht niet zeggen dat ik zzp'er was, officieel stond ik te boek als uitzendkracht. Dat is gewoon misleiding". "De oplossing lijkt nu te liggen in het werken via tussenbureaus. Een akelig idee, want dat bureau moet je ook betalen. Bijna iedere gemeente werkt tegenwoordig via zo'n bureau dat als tussenpersoon optreedt, terwijl ik altijd direct en goed 1-op-1 heb gewerkt.