Nieuwe musea in Amsterdam zijn steeds vaker experiences: "Dit is onze vortex-tunnel"

Of je nu door het centrum, in Noord of West loopt: het is je de afgelopen tijd misschien opgevallen dat er steeds meer musea en 'experiences' bij komen in de stad. "Het is zorgelijk dat deze plekken zich een museum noemen." Zo openden afgelopen jaar het Art Zoo Museum, het Museum of Illusions Amsterdam, Barbie: The Dream Experience, Museum Villa, het Suriname Museum, Amsterdam in Motion en Highlights of Holland de deuren. In elk geval vier van de zeven zijn op fotogenieke scènes en 'immersieve ervaringen' gericht. Ervaringsmusea Dat valt kunsthistoricus Joke de Wolf ook op: "Ik zie meer musea en vooral een soort van ervaringsmusea, dus plekken waar je niet per se naartoe gaat voor een collectie of belangrijke kunstwerken, maar om foto's te maken voor sociale media, en daar een experience te hebben." Tekst gaat verder onder de foto. Tomi Hindrinks is manager van het Museum of Illusions Amsterdam, dat sinds juli 2025 in een oud kerkgebouw aan de Keizersgracht huist. Bezoekers kunnen er naar zo'n tachtig optische illusies kijken én er zelf mee aan de slag gaan. Zo is er onder andere een 'vortex-tunnel' en een 'infinity portal'. Volgens Hindrinks kunnen we dit zeker een museum noemen: "Het grote verschil tussen een museum en experience zijn unieke stukken, en die hebben wij ook in ons museum", vertelt hij terwijl hij aan een glazen kunstwerk met verschillende kleuren draait. "Belangrijk is dat het kunstwerk naar de gracht gericht staat, zodat de omgeving ook deel wordt van het kunstwerk." De Wolf: "Aan de ene kant is het heel goed dat er mensen, en vooral toeristen, niet alleen maar wafels en patat eten, maar dat ze ook iets kunnen gaan doen in de stad en misschien iets meer te weten komen over de plek waar ze zijn of de kunstgeschiedenis of culturen, maar aan de andere kant is het ook een beetje zorgelijk dat deze plekken zich allemaal museum noemen." De term museum is in Nederland geen beschermde titel. Het staat elke organisatie dus vrij om die te dragen, maar over het algemeen wordt aangenomen dat een museum een publieke instelling is die kunstwerken verzamelt, conserveert en er onderzoek naar doet. Ook is er vaak een educatieve functie. Tekst gaat verder onder de foto. Tomi Hindriks ziet dat terug in zijn museum: "Het gaat hier over een leuke manier van leren, over optische illusies, over hoe je hersenen werken, hoe je ogen werken, en over perspectief." Commerciële instellingen Uit cijfers van het CBS blijkt dat in 2025 de regio Groot-Amsterdam 100 musea telde, tegenover 75 in 2020. De meeste experience-musea vallen buiten deze telling, omdat het CBS musea definieert als instellingen zonder winstoogmerk. Toeristenmusea en experiences zijn over het algemeen commerciële instellingen.  Daar schuilt volgens De Wolf een gevaar in: "Het grootste voorbeeld is natuurlijk het Moco, dat zichzelf ook een museum noemt en ook een hele sterke reclamecampagne voert, midden op het Museumplein, waardoor veel toeristen denken dat dat hét museum voor moderne kunst is, maar het is gewoon een galerie en commerciële instelling." De vraag is of dergelijke experiences mensen die niet vaak naar een museum gaan toch die richting op kunnen trekken. De Wolf begrijpt dat bezoekers niet altijd zitten te wachten op ellenlange en ingewikkelde uitlegbordjes bij kunstwerken, maar ziet ook een verschuiving: "Klassieke musea zetten er steeds vaker op in om kunst toegankelijker te maken."