Onderzoek naar effect van gewelddadige socialmedia-content op crimineel gedrag van jongeren

De aanleiding van de dodelijke schietpartij waarbij twee Syrische jongens om het leven kwamen in het Piet Wiedijkpark lijkt een prankcall van een YouTuber te zijn geweest. De rol van social media bij geweldsdelicten wordt onderzocht door hoogleraar Evelien Hoeben. Zij is gespecialiseerd in Sociale Context en Jeugddelinquentie en kijkt in haar onderzoek vooral naar het effect dat social media kan hebben op het gedrag van jongeren.  Het is lastig te bepalen hoe groot de invloed van sociale media op criminele activiteiten van jongeren is, dat ervaart onderzoeker Evelien Hoeben. Het kijken van gewelddadige content op sociale media zoals Youtube, TikTok en Instagram kan ervoor zorgen dat je als gebruiker in een bepaalde fuik belandt. Het algoritme bepaalt dan dat dat type content hetgeen is wat je als socialmediagebruiker wil zien. "Wij doen onderzoek op dit moment onder een grote groep jongeren en we zien dat 10 tot 20 procent van jongeren dit soort content dagelijks ziet", aldus Hoeben. "Soms zelfs meerdere keren per dag, dus dat is echt veel." Grenzen opzoeken Ook de content van de Youtuber wiens stream uiteindelijk vermoedelijk heeft bijgedragen aan het dodelijke schietincident van Nieuwjaarsdag, bekijkt Hoeben kritisch. "Deze Youtuber specifiek, die zoekt ook wel de grenzen op", legt ze uit. "Dat zien we wel vaker bij dit soort Youtubers, want hoe extremer, hoe meer likes het oplevert. Maar dat geeft ook een signaal af naar jongeren die hier naar kijken, dat dat soort gedrag normaal is en zelfs sociaal is gewenst. En dat vind ik zorgelijk." Momenteel voert Hoeben onderzoek uit naar het verband tussen gewelddadige content op sociale media en het plegen van strafbaar gedrag. De doelgroep die onder de loep wordt genomen bestaat voornamelijk uit jongeren. Juist in de middelbare schoolleeftijd zijn ze beïnvloedbaar. "Voor jongeren is er geen verschil tussen de online en offline leefwereld, dat is helemaal vervlochten." Echte beelden impactvoller dan videogames Hoewel er voorheen ook gewaarschuwd werd voor geweld in videogames, zit daar een groot verschil tussen volgens Hoeben. "Jongeren die beschrijven dat filmpjes van gevechten rechtstreeks naar hen worden doorgestuurd door vrienden", beschrijft de bijzonder hoogleraar. "En ze zien van hey cool, het wordt geliked door vrienden. Dus daar krijgen ze meteen het signaal van: blijkbaar vinden de mensen die ik belangrijk vind in mijn leven dit leuk, dus misschien vind ik het ook wel leuk." Bij het spelen van videogames zijn de effecten anders, meent de onderzoeker. Filmpjes met echte mensen maakt veel meer indruk, volgens haar. "Dat geeft echt een heel ander signaal dan wanneer je met een poppetje van een aantal pixels zit te spelen. Dan is dat iets heel anders, want het zijn geen echte mensen." Belangrijke rol ouders Volgens Hoeben is bewustwording aan het groeien onder beleidsmakers, op scholen en ook onder jongeren en hun ouders. Toch is het een grote uitdaging om jongeren uit de sociale media-fuik te krijgen waarbij ze dagelijks geconfronteerd worden met gewelddadige content. Er ligt volgens de onderzoeker verantwoordelijkheid bij de platforms, bijvoorbeeld door strengere leeftijdsgrenzen in te stellen. Maar ook in het onderwijs inzetten op lessen in mediawijsheid. En tot slot het gesprek thuis voeren tussen kind en ouders. "En dat is niet makkelijk, want ze zijn zelf niet opgevoed met sociale media", aldus Hoeben. "Zij staan het dichtste bij hun kind. Ze kunnen beter inschatten met welke risico's hun kind online te maken hebben. Dus zij zijn ook toch wel een logische eerste punt."