Stevige kritiek op wethouder vanwege ict-crisis: "Hoe vaak kan college dezelfde fout maken?"

Wethouder Alexander Scholtes (D66) heeft in het spoeddebat over de ict-problemen met het erfpachtsysteem stevige kritiek gekregen van de oppositie. Hij kwam er echter zonder kleerscheuren vanaf: er volgden geen politieke consequenties - zoals een motie van afkeuring of wantrouwen. De wethouder herhaalde zijn excuses voor het onvolledig informeren van de raad, maar beet ook van zich af: "Niet alles gaat hier mis bij de gemeente." Aan het begin van het debat werd duidelijk dat de kosten voor het nieuwe debacle kunnen oplopen tot 40 miljoen euro. De problemen draaien om de overgang tussen twee systemen voor erfpacht bij de gemeente. Jaarlijks haalt de gemeente middels erfpacht honderden miljoenen euro's op. Ruim tien jaar geleden werd al geconcludeerd dat het huidige systeem verouderd is. Sinds 2020 wordt er aan een nieuw systeem gewerkt, maar de deadline van oplevering is meermaals opgeschoven. Probleem nu is alleen dat het huidige systeem verouderd is en niet meer geüpdatet kan worden.  Ambtenaren wisten al sinds maart dat het misging, maar Scholtes hoorde het pas op 19 oktober. Hij bood de raad daarvoor eerder al excuses aan en herhaalde vandaag die woorden. Facturenfiasco De oppositie trok in het spoeddebat de vergelijking met het facturenfiasco, waarbij de invoering van een nieuw financieel systeem begin 2025 leidde tot tienduizenden te laat betaalde facturen en extra kosten van 70 miljoen euro. "Hoe vaak kan het college dezelfde fout maken?", vroeg Süleyman Koyuncu (Denk). Volgens hem is er sprake van patronen bij de ambtelijke organisatie rondom ict-projecten. Sytze Rijpkema (Ja21) kreeg naar eigen zeggen "een enorm déjà vu". Ook in 2025 hoorde de verantwoordelijke wethouder pas op het laatste moment van de problemen. Hij wilde weten of de verantwoordelijke directeuren al op het matje zijn geroepen, maar benadrukte dat Scholtes daarmee niet van zijn verantwoordelijkheid af is. Rijpkema stelde dezelfde vraag die zijn partij destijds aan de wethouder rondom de facturencrisis stelde: "Bent u eigenlijk wel in control?" Rogier Havelaar (CDA) verweet Scholtes dat hij ambtenaren voor de bus gooit. "We zitten niet in de politiek om over een nieuwe ict-crisis te spreken", zei hij. Hij wil weten wie wanneer wat wist, wanneer wat besproken is en welke lessen er worden getrokken. Judith Krom (Partij voor de Dieren) legde de verantwoordelijkheid volledig bij de wethouder. "Want laat helder zijn: het is de verantwoordelijkheid van de wethouder om de informatie te hebben, en het is zijn verantwoordelijkheid niet verrast te worden door z'n eigen mensen." Myron von Gerhardt (VVD) gebruikte een vergelijking met een auto. "Als je weet dat je auto kapot is, blijf je er niet in rijden totdat er een ongeluk gebeurt. Je laat hem maken. En je geeft zeker niet je auto de schuld van het ongeluk." De VVD wil dat Amsterdammers niet opdraaien voor de extra kosten en vroeg de wethouder toe te zeggen dat het college die binnen de eigen begroting opvangt, zonder de lasten te verhogen. Coalitiepartij D66 koos een opvallend andere toon. Suleyman Aslami prees het "daadkrachtig handelen" van de wethouder. "Er zijn stappen gezet om de raad zo snel te informeren. Het is te prijzen." Dat leverde Aslami kritische vragen op, onder meer over hoe Scholtes met zijn ambtenaren omgaat. Aslami hield vol dat de wethouder altijd politiek verantwoordelijk is, maar wees erop dat er direct is opgeschaald. "Je kan niet iets weten wat je niet weet. De wethouder handelt goed sinds hij het weet. Dit had alleen nooit mogen gebeuren, laat dat duidelijk zijn." Wel erkende Aslami dat er "kennelijk een cultuur" is waarin problemen niet naar boven sijpelen van ambtenaren naar het college. Von Gerhardt was niet overtuigd. "Er wordt een brand geblust, wat is daar daadkrachtig aan en niet normaal bestuurlijk handelen? Wat had er kunnen gebeuren zodat het huis niet in de fik kon komen te staan?" CDA'er Havelaar vreesde dat het "met deze instelling" van D66 nog vaker mis zal gaan. PRO voorzichtiger Coalitiegenoot PRO was voorzichtiger. Bastiaan Minderhoud erkende dat de raad "helaas niet voor de eerste keer" over een ict-systeem debatteert en vond dat ict "bovenaan onze lijstjes" moet staan. Hij benadrukte dat Amsterdammers op dit moment niets van de problemen merken: het gaat om interne problemen bij de gemeente en niet zoals tijdens AFIS dat facturen te laat werden betaald. Een breder probleem binnen de ambtelijke organisatie wilde hij er nog niet aan koppelen. "We moeten niet automatisch uitgaan van de suggestie dat er een soort huivering is bij de ambtenaren om fouten te maken." Scholtes zei tijdens zijn beantwoording de situatie "buitengewoon serieus" te nemen, ervan te balen en herhaalde zijn excuses: "Ik had die informatie willen hebben en met u als raad willen delen." Hij sprak vertrouwen uit in het huidige team. "Het team wordt versterkt, ik word wekelijks bijgepraat en het project staat inmiddels te boek als risicovol." Het verouderde systeem - wat dus langer moet blijven draaien - werkt volgens de wethouder nog, maar de risico's zijn toegenomen. Op de vraag van Rijpkema (Ja21) hoe groot het risico op het gebied van cybersecurity is, antwoordde Scholtes dat de risico's 'groter zijn geworden'. "Ik heb er vertrouwen in dat we met het team de risico's verkleinen. Garanties hebben we alleen niet." De wethouder maakte nog wel voorzichtig goed nieuws bekend: sinds deze week is bekend dat oude systeem kan worden vernieuwd naar een versie die weer regulier wordt ondersteund. Die overstap moet binnen anderhalf jaar gaan lukken Evaluatie De wethouder kondigde een evaluatie aan, maar ging niet mee in het beeld dat een groot deel van de oppositie schetste. "Niet alles gaat hier mis bij de gemeente Ik vind dit te prematuur om dit te koppelen aan één probleem binnen de organisatie." De raad diende breed moties in om te laten onderzoeken of meer ict-projecten als risicovol moeten worden aangemerkt, ook projecten die deze stempel eerder niet kregen. Volgens Scholtes moeten daardoor wel 450 ict-projecten opnieuw bekeken. De raad zag af van een tweede termijn. Daardoor worden er ook geen moties over het handelen van de wethouder ingediend, zoals een motie van afkeuring of wantrouwen. De oppositie blafte dus, maar beet vandaag niet door. De komende periode zal - net zoals rondom het facturenfiasco - de nieuwe ict-problemen vaker op de politieke agenda komen te staan.