Van dit verdwenen stukje Amsterdamse geschiedenis is nu een maquette gemaakt

Veel Amsterdammers kennen de Stopera als het stadhuis en operagebouw aan het Waterlooplein. Maar op precies dezelfde plek lag eeuwenlang een levendige woonwijk: Vlooienburg. Sinds vrijdag brengen archeologische vondsten die geschiedenis opnieuw tot leven in een tentoonstelling in de Stopera. Vlooienburg ontstond aan het einde van de zestiende eeuw op een eiland in de Amstel. De buurt groeide uit tot een van de meest multiculturele plekken van de stad. Zo woonden er mensen uit verschillende delen van Europa, onder wie Joden uit Spanje, Portugal en Midden- en Oost-Europa. Daarnaast woonden er onder meer Duitsers, Scandinaviërs en Britten. Historici beschouwen Vlooienburg daarom als een van de eerste multiculturele wijken van Amsterdam en mogelijk zelfs van Nederland. Vermoedelijk is ook het portret dat Rembrandt van twee Afrikaanse mannen maakte, wat in die tijd een zeldzaamheid was in de schilderkunst, op Vlooienburg gemaakt. Rembrandt woonde hier om de hoek.  De wijk is al een tijdje verdwenen, lang kon je alleen aan oude kaarten aflezen hoe het eruit moet hebben gezien. Maar nu is er dus een maquette, die gemaakt kon worden omdat ze bij het UvA Research Lab 3D-modellen van die kaarten maakten.  Die maquette staat nu tentoongesteld in een vitrinekast in de Stopera, onder een maquette die de kortgeleden overleden Stopera-ontwerper Cees Dam ooit maakte. De maquettes zijn op dezelfde schaal gemaakt, zodat makkelijk in te beelden is hoe de wijk er in het echt moet hebben uitgezien. Ook de archeologische vondsten, waarvan er een aantal onder en naast de maquette staan uitgestald, geven een inkijkje in het dagelijkse leven van de bewoners. Bij opgravingen in de jaren tachtig, voorafgaand aan de bouw van de Stopera en de metroverbinding, werden complete huizenblokken en tientallen beerputten onderzocht.  Volgens Ranjith Jayasena, archeoloog van de gemeente Amsterdam, vertellen de tentoongestelde vondsten veel over Vlooienburg: “Historisch gezien wisten we natuurlijk al dat hier mensen van verschillende achtergronden wonen, maar door deze archeologische vondsten weten we hoe zo'n huishouden er echt uitzag. En wat blijkt? Een katholiek huis zag er bijna hetzelfde uit als een joods huis. Het verschil zat echt in de nuances. Zoals een bord met een Hebreeuwse tekst voor speciale joodse gelegenheden.”  De Tweede Wereldoorlog betekende het begin van het einde van Vlooienburg. De wijk bestond op dat moment voor een groot deel uit een Joodse gemeenschap: ongeveer vier op de vijf inwoners van Vlooienburg was Joods. De Duitse deportaties tijdens de oorlog zorgden ervoor dat de ooit levendige woonwijk na de oorlog veranderde in een spookstad. Uiteindelijk verdween de wijk volledig in 1981 om plaats te maken voor de bouw van de Stopera. Nu is het moeilijk voor te stellen dat er op de vierkante meters van de Stopera een dichtbevolkte woonwijk lag. Jayasena hoopt dat de maquette die herinnering weer tot leven brengt. "Ik hoop dat, wanneer je naar de maquette kijkt, je je kunt realiseren dat je op historische grond staat." De maquette vind je voorbij de hoofdingang van het stadhuis. Toegang is gratis. AT5 maakte in 2020 deze documentaire over de geschiedenis van Vlooienburg.