Wanneer mag een agent een taser gebruiken?

De video van een motoragent die gistermiddag zijn stroomstootwapen gebruikte tegen een pakketbezorger in Amsterdam heeft voor veel verontwaardigde reacties gezorgd. Maar wat zijn de regels voor het gebruik van de taser precies?  De meeste politiemensen hebben meerdere geweldsmiddelen bij zich: de wapenstok, pepperspray, het vuurwapen en dus het stroomstootwapen. Ook zijn er hondengeleiders met politiehonden en hebben speciale eenheden automatische wapens en beanbags, dat zijn shotguns die niet-dodelijke zakjes met loden kogeltjes afvuren.  Ambtsinstructie Voor al die geweldsmiddelen zijn er regels in de ambtsinstructie voor de politie, marechaussee en andere opsporingseenheden. Het stroomstootwapen heeft twee modussen, de 'schietmodus' en de 'schokmodus'. Bij de laatste modus wordt de taser direct op het lichaam gezet om een schok te geven, maar dat gebeurt relatief weinig.  Meestal (en gistermiddag ook) wordt de schietmodus gebruikt, waarbij er twee pijltjes die zijn verbonden met het wapen de huid binnendringen. Daarbij wordt maximaal 50.000 volt gebruikt.  "Dit verstoort het motorisch en zintuiglijk zenuwstelsel een aantal seconden en veroorzaakt daarmee onvrijwillige samentrekkingen van de spieren", schrijft de politie over die schietmodus van de zogeheten Taser X2. "De getroffene verliest tijdelijk de controle over de spieren en valt om. In de praktijk is vooral de stroomsterkte belangrijk om dit effect te bereiken." De politie liet aan het eind van de ochtend in een nieuwe verklaring weten dat de motoragent de pakketbezorger meerdere keren om zijn rijbewijs vroeg en daarna over wilde gaan tot aanhouding. Toen de motoragent hem naar de muur wilde begeleiden, zou de bezorger de agent bij zijn pols hebben gepakt.  "Dit kan de onttrekking aan de aanhouding zijn, maar omdat de verdachte hem vastpakte kan het ook verzet en dus geweld zijn", zegt politiesocioloog Jaap Timmer, die ook deskundig is in politiegeweld. Hij vindt de verklaring die de politie achteraf gaf 'helder'.  Er waren volgens Timmer verschillende mogelijkheden. "Hij had het eventueel met fysiek geweld kunnen doen, dat is iets wat agenten ook leren", legt hij uit. "Of eventueel de wapenstok, dat is ook een geweldsmiddel, maar dan minder indringend. De beoordeling van die keuze hangt af van de uitleg van de motoragent, hoe hij de persoon en de gevaarsetting inschatte. Hij was alleen en de communicatie met een motorhelm is ook lastig, dat kan een factor zijn." De taser wordt regelmatig gebruikt door agenten in Amsterdam. In 2024 werd een vermoedelijk dronken man die voor onrust had gezorgd in een restaurant na een vlucht door het water getaserd. Datzelfde jaar was in een video van politievlogger Jan-Willem te zien hoe een agent het stroomstootwapen gebruikte als dreiging om een eind te maken aan een achtervolging te voet. In 2022 werd een met mes bewapende man in een scootmobiel ook daadwerkelijk getaserd.  Daarnaast waren er nog een hele hoop keer dat een inzet van de taser niet in de media belandde, zo blijkt uit onderstaande cijfers van de politie:  Agenten moeten altijd een geweldsrapportage maken als ze hun taser hebben gebruikt. Een hulpofficier van justitie, dat is een agent in een hogere functie, beoordeelt die rapportage. Daarbij wordt volgens de politie gekeken naar: 'rechtmatigheid, proportionaliteit, subsidiariteit en vakmanschap'. De uitkomst kan dan zijn dat de inzet gebruikt wordt als voorbeeld bij trainingen. "Het betreft tenslotte een geweldsmiddel, waarbij we continu kritisch moeten kijken naar de beste keuze die we als politie maken en waarvan we steeds moeten blijven leren", schreef de politie eerder. Vrijgesproken Agenten worden soms voor het schenden van de geweldsinstructie vervolgd door het Openbaar Ministerie. In het geval van gebruik van de taser gebeurt dit niet vaak, mede omdat er vaak geen letsel is - tenzij een verdachte heel slecht terechtkomt of er hartproblemen ontstaan. Er heeft volgens Timmer wel minstens een keer een agent bij een speciale rechtbank voor politiemensen, de zogeheten Blauwe Kamer, gestaan wegens gebruik of dreiging met een taser. "Maar die werd vrijgesproken." Hoewel de pijltjes volgens de politie tot wel door vier centimeter aan kleding heen kunnen dringen, zijn er zowel in Nederland als in het buitenland ook genoeg voorbeelden van keren dat de taser vanwege kleding niet werkte. Mede daarom blijft de politie nog gebruikmaken van honden als geweldsmiddel.