Zó wil Amsterdam na moord Lisa veiliger worden voor vrouwen, maar is het genoeg?

Het is negen maanden nadat de 17-jarige Lisa aan de Holterbergweg werd vermoord. Kort daarna maakte de gemeente zes miljoen euro vrij om de veiligheid van vrouwen te verbeteren. In het coalitieakkoord wat vorige week naar buiten is gekomen blijkt dat er de komende vier jaar nog tien miljoen euro extra voor is uitgetrokken. Van betere verlichting en aangepaste fietsroutes tot speciale boa’s en een mogelijk buddy-systeem. Maar wat is er inmiddels daadwerkelijk gebeurd, waar wordt het geld aan besteed en gaan deze maatregelen ook echt zorgen voor verandering? "De afgelopen periode vonden er op verschillende plekken in onze regio ernstige geweldsdelicten tegen vrouwen plaats. Het zijn misdrijven die diep schokken en leiden tot grote en terechte maatschappelijke verontwaardiging, woede en verdriet. Wat ons betreft vragen deze gebeurtenissen ook om bezinning en actie: wat kunnen we meer doen om geweld tegen vrouwen te stoppen en vrouwen die slachtoffer worden beter te helpen?", het is slechts twee weken na de moord op de 17-jarige Lisa als burgemeester Halsema een eerste brief schrijft waarin ze hint op maatregelen om de veiligheid van vrouwen in de stad te verbeteren. Drie maanden later blijkt wat de gemeente voor zich ziet en spreekt over een 'brede benadering'. De gemeente denkt onder andere aan het veiliger maken van kwetsbare fietsroutes, een buddysysteem om samen naar huis te fietsen. Vechtsport als steun en motivatie, het gebruik van een draagbaar alarmsysteem, het opleiden van speciale boa's en groepen waarbij plegers van grensoverschrijdend gedrag samenkomen om herhaling te voorkomen. Het is inmiddels negen maanden nadat de eerste brief vanuit de burgemeester en betrokken wethouders is gestuurd. Uit het nieuwe coalitieakkoord wat vorige week naar buiten is gekomen, blijkt dat er nog tien miljoen euro extra wordt besteed aan de veiligheid van vrouwen in de komende vier jaar. Veel van de plannen in het nieuwe akkoord bouwen voort op de maatregelen die vorig jaar al zijn aangekondigd. Uit onderzoek van AT5 blijkt dat veel van de maatregelen nog niet van de grond zijn gekomen.  "Too little, too late" "Er overheerst bij mij, too little too late. Daarnaast zien heel veel maatregelen eigenlijk op kwesties waarin iemand al slachtoffer is", zo reageert slachtofferadvocaat Richard Korver. Op verzoek van AT5 las hij de brief en concludeert dat het volgens hem ontbreekt aan structurele oplossingen. "Ik vind het allemaal pleistertjes. We gaan vechtsport aanbieden, we gaan een buddysysteem aanbieden, we gaan snoeien, en dan denk ik ja, snoeien, dat zou je misschien altijd al moeten doen. Dus de vraag is wel, hoeveel extra is dit nu eigenlijk? En waar richt zich dat op?" Uit onderzoek blijkt dat veel vrouwen zich onveilig voelen in de stad. Zeker acht op de tien vrouwen voelen zich weleens onveilig op de fiets en nemen maatregelen om veilig thuis te komen. Zeven op de tien vermijden bepaalde plekken in de stad zelfs volledig. De resultaten van het onderzoek worden bevestigd bij rondvraag op het Rembrandtplein. "Ik probeer zoveel mogelijk met iemand samen naar huis te komen. En anders bellen met iemand of bijvoorbeeld mijn live locatie delen met mijn vader.  Ik durf niet in mijn eentje naar huis te fietsen, als ik in mijn eentje naar huis moet fietsen, voel ik wel angst. Als het echt moet dan doe ik nog echt wel mijn sleutel op een bepaalde manier in mijn hand in mijn hand omdat ik dan toch bang ben dat er iets kan gebeuren", vertellen verschillende jonge vrouwen ons op een uitgaansavond.  Dat de gevoelens gegrond zijn blijkt uit de ervaringen van Nora (echte naam bekend bij redactie). Kort na haar verhuizing naar het Wallengebied werd ze na een avond stappen aangevallen door een groep jonge mannen. "Toen hebben er twee mijn armen gepakt en boven mijn hoofd tegen het raam gehouden en kwam gewoon het moment van totale shock. Ik had gewoon niet verwacht dat ze me ook echt vast gingen pakken. Het is zo’n intimiderende positie om in te zijn. Je bent totaal hulpeloos en je kan niks doen, je kan een beetje proberen te trappen, maar je bent één meter zestig en zij zijn weet ik veel hoe lang en met heel veel." Criminoloog Renée Römkens, die jarenlang onderzoek deed naar gendergerelateerd geweld, ziet ook sterke punten in het pakket. "Het geeft handvatten, op sommige punten is het heel concreet. Bijvoorbeeld de openstelling van het centrum seksueel geweld. Het feit dat de politie een platform heeft opgezet. Dat zijn heel concrete stappen. Voorkom je dan daar altijd mee? Dan zeg ik nee, dat kan ook niet. Daar moeten we ook realistisch in zijn." Een van de maatregelen die de gemeente noemt, is het aanbieden van vechtsport en weerbaarheidstraining om het gevoel van vrijheid en veiligheid te vergroten. Juist daar heeft Korver moeite mee. "Ik heb daar grote moeite mee, wat voor signaal geef je dan af? Geef je dan een signaal af, dat gedrag dat deugt niet? Of geef je een signaal af 'man up' je moet maar weerbaar worden?" In Amsterdam-Noord wordt al jarenlang een weerbaarheidscursus gegeven waarin deelnemers leren hoe zij zich kunnen bevrijden uit grepen, hun stem effectief kunnen gebruiken en grenzen duidelijk kunnen aangeven. Volgens instructrice Maria-Luisa draait zelfverdediging niet om fysieke kracht. "Vaak wordt er gedacht: je moet heel sterk zijn, iemand anders heeft veel kracht, daar kan ik niet tegen op. Maar ik laat cursisten zien, het heeft niets met kracht te maken, maar met het gebruik van kwetsbare plekken en die zijn voor iedereen kwetsbaar. Man, vrouw, jong of oud." Gemiste kans Volgens Renée Römkens hadden de maatregelen wel beter onderbouwd kunnen worden en had de gemeente het Verdrag van Istanbul moeten gebruiken. Het is een internationaal mensenrechtenverdrag dat zich richt op het voorkomen van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld.  "Daar zou Amsterdam, nu ze deze belangrijke stap zetten, ook een voortrekkersrol kunnen spelen naar het rijk toe. We hebben hier een conventie en er zijn meer dan 80 bepalingen in opgenomen. Heel specifiek uitgewerkt met wat voor maatregelen een land ook moet nemen, en op welke manier dat zou kunnen, daar kunnen we ons voordeel mee doen. We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden." Korver ziet ook dat de gemeente niet alles kan oplossen. Hij benadrukt dat uiteindelijk een bredere omslag nodig is. "Je wil een cultuurverandering, je wil een situatie waarin als anderen zien dat een vrouw lastig wordt gevallen, er wordt ingegrepen. Je zou willen dat er door de stad iets gonst van, wij zijn het zat."