Rattenbestrijding 'enorme uitdaging geworden'; zo gaan verdelgers te werk

Een rattenplaag als die onlangs in een restaurant in de Javastraat in Oost werd aangetroffen, wordt op een andere manier bestreden dan een aantal jaar geleden. De focus is grotendeels verschoven van bestrijding (doden met gif) naar beheersing (weren en preventie). Zo gaan ratten- en muizenverdelgers nu te werk. "Het is een enorme uitdaging geworden." Een video met ratten die over de toonbank en in voedselbakken van een restaurant in Oost krioelden, ging deze week rond op sociale media. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) kwam de beelden ook onder ogen, sprak van 'een zorgwekkende situatie' en besloot de zaak na een inspectie tijdelijk te sluiten. Pas als het restaurant weer 'rattenproof' is, en dus voldoet aan de eisen voor voedselveiligheid, mag het worden heropend.  De situatie daar staat niet op zichzelf: het aantal winkels en horecazaken dat vanwege plaagdieren met spoed door de NVWA wordt gesloten, neemt al jaren toe - zowel binnen als buiten Amsterdam, hoewel de hoofdstad consistent de lijst aanvoert. In 2023 telde Amsterdam 13 spoedsluitingen en in 2025 is dat aantal opgelopen tot 20. Strengere regels Cijfers van voor 2023 heeft de NVWA niet. Sinds 1 januari van dat jaar gelden er strengere regels voor de bestrijding van muizen en ratten; particulieren mogen vrijwel geen gif (rodenticiden) meer inzetten tegen knaagdieren, en professionele bestrijders alleen nog onder strikte voorwaarden, als 'laatste redmiddel'. Dat moet voorkomen dat ratten en muizen resistent worden tegen de werkzame stoffen en dat onder meer vogels die de knaagdieren eten ook worden vergiftigd. Bovendien moet milieuschade worden beperkt.Een belangrijk verschil sindsdien is dat professionele bestrijders nu eerst de oorzaken van de plaag moeten aanpakken, zoals gaten en voedselresten, voordat er ook maar een korrel gif mag worden geplaatst. "Maar heel veel bedrijfspanden hebben grote gebreken", zegt Richello Guman van 'Eerste hulp voor dierplagen'. "Als de eigenaar bijvoorbeeld een groot gat in een plafond niet kan herstellen, mag ik geen gif uitzetten en dan blijft ook de plaag."  "De vorige generatie bestrijders legde gewoon gif neer en dat was het", zegt ook Rogier van der Heijden van 'SVpestcontrol'. "Sinds 2023 focussen we ons meer op het dichten van gaten, en het is soms moeilijk om alle openingen te vinden. Maar het beperken van het gebruik van gif is wel belangrijk, want als ratten resistent worden, heb je helemaal niks meer." Dat verdelgers zich nu in eerste instantie richten op preventie, begrijpt ook Van der Velden Ongediertebestrijding. Maar om een grote populatie knaagdieren terug te dringen, zal je volgens haar toch echt chemische bestrijdingsmiddelen moeten gebruiken. En dat heeft nog wat voeten in de aarde. "Voordat je gif mag plaatsen, moet je eerst een behandelplan met de klant opstellen, waarbij die zelf actie moet ondernemen: bosschages snoeien, gaten dichten, tochtstrips plaatsen." In de tussenliggende weken tot maanden groeit de populatie 'enorm' doordat de muizen en ratten veel jongen hebben gekregen. "Dat maakt de bestrijding echt een enorme uitdaging." NVWA: berg voedsel goed op Ook Ongediertebestrijding Jonker merkt een duidelijk verschil sinds de nieuwe regels. "We hadden situaties voorheen makkelijker onder controle met een bepaald soort gif. We konden dat iets vrijer toepassen en hoefden dat niet uitgebreid te motiveren." Nu is hij naar eigen zeggen afhankelijker van de medewerking van de klant, die door de toegenomen bureaucratie soms voor hogere kosten komt te staan. "Voor sommige klanten is de drempel dan te hoog en dan wordt de plaag niet opgelost." Volgens de NVWA komt de toename van het aantal spoedsluitingen door plaagdieren 'niet (alleen) door strengere regels rond bestrijdingsmiddelen'. "De belangrijkste reden dat de populatie ratten groeit, is door voedsel. Zeker in oudere panden vinden ze vaak wel een gaatje waar ze naar binnen kunnen. Daar begint het dus mee: afval opruimen, eten goed opbergen, schoonmaken en zorgen dat ze niet binnen kunnen komen." Als dat niet genoeg is, kan een plaagdierenbestrijder worden ingeschakeld, 'die weet hoe die gif veilig kan gebruiken'. Dat de meeste spoedsluitingen plaatsvinden in Amsterdam komt volgens de NVWA onder meer doordat 'het een drukke stad is, met grachten en oude panden'. Ze hamert op samenwerking op het probleem aan te pakken. "Niet alleen ondernemers zijn verantwoordelijk, ook consumenten, bewoners en de gemeente moeten ervoor zorgen dat er geen afval/eten op straat ligt."