Wat er gebeurt als gemaal IJmuiden van ouderdom uitvalt: 'Schade tot in miljarden'

Het huidige spui- en gemaalcomplex bij de Zeesluis IJmuiden is sterk verouderd en dat brengt grote risico's met zich mee. Dat zegt zowel Rijkswaterstaat als het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV). Hoe nijpend is de situatie?  De gevolgen zijn volgens de twee diensten niet te overzien als het uit 1975 daterende complex uitvalt. "Dat kan leiden tot grote maatschappelijke ontwrichting in het achterliggende gebied en enorme schade", zegt Erna van Eerden, woordvoerder van het waterschap.  "De schade per gebeurtenis in de regio’s Amsterdam en Utrecht wordt op vele honderden miljoenen tot miljarden euro’s geschat. Je moet dan denken aan het stilvallen van vitale infrastructuur zoals wegen, het spoor en ziekenhuizen, verstoring van het openbare leven en fysieke en mentale schade bij huishoudens en bedrijven." 'Complex is van essentieel belang' Het complex is van essentieel belang in het watersysteem van de Noordelijke Randstad, legt Van Eerden uit. "Daaronder vallen de metropoolregio’s Amsterdam en Utrecht." Tekst gaat verder onder de foto. "Het is het afvoerpunt van het Amsterdam-Rijnkanaal en Noordzeekanaal, van Wijk bij Duurstede tot aan IJmuiden, en is onmisbaar voor de afvoer van water naar de Noordzee. Het complex beschermt momenteel vier miljoen mensen tegen wateroverlast." Huidig complex sterk verouderd De provincie riep het kabinet vorige week op om snel een besluit te nemen over de bouw van een nieuw complex. Het huidige complex is namelijk broodnodig aan vervanging toe.  Dit is nodig omdat Rijkswaterstaat in de toekomst geen water meer kan spuien in de Noordzee vanwege de stijgende zeespiegel. Dat betekent dat er veel meer water moet worden weggepompt, maar het huidige complex is oud en niet groot genoeg om die extra pompcapaciteit aan te kunnen. Tekst gaat verder onder de foto. "Zelfs bij ongunstig weer is spuien onder vrij verval (water dat uit zichzelf wegstroomt door zwaartekracht, zonder dat er pompen aan te pas komen, red.) nu al niet altijd meer mogelijk", legt Pieter Zoon, woordvoerder van Rijkswaterstaat, uit. "Daardoor moet het water volledig via de pompen van het gemaal worden afgevoerd. De huidige capaciteit van de pompen is daar niet op berekend." Het huidige complex is daarnaast sowieso aan vervanging toe, zegt Zoon. "Onder meer de bediening en de brandveiligheidssituatie zijn verouderd en de vier oudste pompen uit 1975 hebben inmiddels het einde van de levensduur bereikt." Amsterdam ontsnapte al eens aan ramp Uit een vorig jaar verschenen rapport van Rijkswaterstaat bleek dat Amsterdam al eens is ontsnapt aan een ramp. Een fout in het systeem van de spuischuiven in combinatie met storm Ciaran zorgde er in november 2023 voor dat er ongemerkt miljarden liters Noordzeewater richting de hoofdstad stroomden. Een ramp werd net aan voorkomen door een oplettende medewerker van het waterschap AGV. Die zag dat het bedieningssysteem van de spuischuiven in IJmuiden zonder aanwijsbare oorzaak overgeschakeld was op handmatige bediening. Er werd actie ondernomen en de schuiven gingen uren later dicht. Op dat moment had het waterpeil in het Noordzeekanaal zijn hoogste stand bereikt: 13 centimeter onder NAP, wat 32 centimeter hoger is dan het normale peil van 45 centimeter onder NAP. Het is volgens Rijkswaterstaat en het waterschap daarom ook van groot belang dat er snel een nieuw complex wordt neergezet. "Alle partijen in de regio voelen de urgentie en daarom trekken we samen op", zegt Van Eerden van het waterschap. "We onderzoeken nu waar wat mogelijk is en pakken de problemen aan. We schuiven het niet af op toekomstige generaties."